Oskar Kokoschka

De schilder Oskar Kokoschka heeft terecht een wereldfaam verworven zonder dat bekend is dat hij in feite een Tsjech van geboorte was. Geboren in Pöchlarn (1886) aan de Donaou stamde hij uit een Praagse Tsjechische familie. In de jaren 1934 tot 1938 verkoos hij de politieke emigratie in Praag, waar hij o.m. een portret van presiden Masaryk schilderde. Hij toonde daar een brede interesse voor het Tsjechische culturele leven, niet verwonderlijk wanneer men weet, dat zijn vrouw een Tsjechische was. Tijden de oorlog onderhield hij in zijn Engelse ballingschap nauwe relaties met de Tsjechische emigratie en na de oorglog werd hij lid van de vluchtelingenorganisatie 'Společnost pro vědy a umění' (Maatschappij voor wetenschap en kunst).

Hoewel eigenlijk kunstschilder schreef hij ook een drama betreffende het leven van de bekende pedagoog en filosoof Komenský (Comenius).

Kokoschka was schilder, graficus en schrijver en een leerling van Gustav Klimt aan de Kunstgewerbe Schule in Wenen van 1905 tot 1908, waar hij o.m. architect Adolf Loos leerde kennen. Van 1910 tot 1911 was hij medewerker aan het avant-gardetijdschrift 'Der Sturm'. In 1912 nam hij deel aan de tweede tentoonstelling van de 'Blaue Reiter' in München. Tijdens de Eerste Wereldoorlog wrd hij zwaar gewond. Later werd Kokoschka docent aan de academie in Dresden en maakte reizen naar Noord-Afrika en Klein-Azië. In Salzburg werd de Kokoschka-prijs ingesteld.

Zijn werk heeft een expressionistisch karakter, waarin grote waarde aan kleur (minder aan vorm) wordt gehecht. In Zwitserland schildert Kokoschka rond 1909 een serie expressieve portretten, die het innerlijk leven van de geportretteerden blootlegt.

Kokoschka had een onstuimige verhouding met Alma Mahler-Schindler, de weduwe van de in het Tsjchische Kaliště geboren componist Gustav Mahler. Hij maakte voor Alma van 1912 tot 1914 een serie van zaven waaiers, waarop symbolisch het verloop van hun verhouding was weergegeven. De vijfde waaier is overigens verlogren gegaan; Alma's tweede echtgenoot Waltaer Gropius (van het 'Bauhaus') gooide de waaier tijden een woede-uitbarsting in de haard. Kokoschka stond niet toe dat Alma Rodin's buste van Mahler in haar slaapkamer liet staan; hij vreesde dat zijn kind waarvan Alma zwanger was de trekken van de componist zou vertonen. Alma liet het kind aborteren. Later in Dresden bestelde Kokoschka een pop in de maten van Alma. Met deze compleet aangeklede pop ging hij per rijtuig rijden en naar de opera. Na een als drinkpartij begonen orgie bij hem thuis werd de onthoofde en met rode wijn overgoten pop de volgende ochten in de tuin aangetroffen. Alma trouwde later nog met de in Praag geboren Franz Werfel. Haar brieven aan Kokoschka heeft ze teruggehaald en vernietigd.

Bekend zijn Kokoschka's psychologische portretten van figuren, die in de eerste helft van deze eeuw een rol van betekenis hebben gespeeld (Erhard, Heuss, Adenauer, KRaus en Nijinski). Ook schilderde hij stadsgezichten o.m. van Amsterdam en Praag. Zijn beste werken ontstonden reeds vóór de Tweede Wereldoorlog. De nazi's rekenden zijn oeuvre tot de 'entartete Kunst'! Naat zijn tekeningen, schilderijen en litho's, schiep Kokoschka vier expressionistische drama¨s en ook gedichten en verhalen. Voor zijn veelzijdige oeuvre ontving hij verschillende onderscheidingen, m.n. de Erasmusprijs (1960, samen met Chagall) en een eredoctoraat in Oxford.

In zijn geboorteplaaats werd een Kokoschka-documentatiecentrum opgericht.
Hij schreef een autobiografie 'Mein Leben'. In Nederland bevindt zich werk van hem in het museum Boymans-Van Beuningen te Rotterdam.

In 1931 keerde hij terug naar Wenen, maar verliet de stad weer na de Starhemberg-putsch van 1934 en verhuisde zoals zovele Tsjechische emigranten naar Praag. Vóór de annexatie van Tsjechoslowakijke vlucht hij op een door Jan Masaryk verstrekt paspoort naar Londen, dat tot 1953 zijn vaaste woonplaats zal worden. Kokoschka heeft zijn plaats gevonden in de westerse traditie, afkerig van revolutionaire veranderingen. Toch kent zijn werk een grote afwisseling in stijl en kleur.