Broders

De geloofsgemeenschap der boheems-Moravische Broeders ontstond in 1457 in Kunvald onder leiding van de prediker Řehoř. Zij volgde de traditie van Jan Hus maar beriep zich allereerst op de theoloog Petr Chelčický (ongeveer 1380-1460), die in tegenstelling tot Hus vrijwillige armoede en geweldloosheid predikte. Zij verbraken alle banden met de rooms-katholieke kerk. Eind 15e eeuw verlieten de Boheemse Broeders hun rigoureuze standpunt en verbreidden zij zich onder alle lagen van de bevolking. Sedert 1517 stonden zij dicht bij de lutheranen maar toch bleven er religieuze verschillen bestaan.

Na de Slag op de Witte Berg in 1620, die, zoals bekend, noodlottige gevolgen had voor Bohemen, verlieten vele Boheemse Broeders waaronder de bekende bisschop Komenský (Comenius) hun vaderland. Als kerk zetten de Boheemse Broeders hun bestaan ondergronds voort. Vele vluchtelingen vestigden zich in Saksen, waar graaf Nikolaus Ludwig Zinzendorf in 1737 tot bisschop van de nieuwe 'Broedergemeente'.

Het tolerantiedecreet van keizer Josef II van1781 schonk lutheranen en calvinisten godsdienstvrijheid, maar niet aan de Boheemse Broeders. In 1918 scheidden de Tsjechische lutheranen zich af van hun Duitse geloofsgenoten en stichtten samen met de Tsjechische calvinisten de 'Evangelische Kerk der Boheemse Broeders' (Českobratrská Církev Evangelická), die aansloot bij de traditie van de Boheemse Broeders. Tot de Evangelische Kerk der Boheemse Broeders rekent men niet meer dan 4 procent van de bevolking in Bohemen en Moravië.

Daar in de nieuwe republike Tsjechoslowakijke van 1918 een sterk anti-katholieke geest heerste en de Boheemse Broeders zich expliciet op de geestelijke erfenis van Jan Hus beriepen, is de invloed van de genoemde Evangelische Kerk veel groter geweeest dan hun aantal doet vermoeden. In Olomouc is een Nederlandse predikatn van deze kerk gevestigd. Zowel rooms-kahtolieken als Evangelischen hebben onder het communistisch bewind van vervolgingen te lijden gehad. Ook kleinere evangelische kerken beriepen zich op de Boheemse Broederuniteit van Hus, Chelčický en Komenský. Hun aanhang beperkt zich evenwel tot enkele duizenden. Van de talrijke geschriften van de Boheems-Moravische Broeders is vooral de eerste vertaling van de Bijbel in het Tsjechisch van belang, die naar de plaats van verschijning, Bible Kralická of de Kraltizer-bijbel (verschenen in 1579-94) wordt genoemd, een grote invloed heeft gehad zelfs bij de katholieken.

De sociale ideeën van de Hussieten kregen onde het communisme een eenzijdige nadruk. Hus werd ten onrechte voorgesteld als een sociaal hervormer, zoals ook in de over hem gemaakte film blijkt.

Sedert 1518 kreeg de leer van Luther in Bohemen een steeds grotere invloed. Keizer Rudolf II erkende in 1609 de godsdienstvrijheid voor alle Tsjechen. In 1627 wordt echter bij een verordening van keizer Ferdinand II alleeen het katholieke geloof erkend, waardoor dde invloed van de reformatie wordt teruggedronen. De in 1918 opgerichte Tsjechoslowaakse kerk beschouwt zichzelf als de geestelijjke opvolger van de Hussitische kerk.

Aan de bloedige hussitische oorlogen herinnert not de Žižka-heuvel (Žižkov) in het oosten van Praag, waar zich een ruiterstandbeeld verheft op de plaats waar Žižka en de Hussieten zich moesten verdedigen tegen de keizerlijk-Oostenrijkse troepen.

Sedert 1735 waren de Broeders gevestigd in Amsterdam onder leiding van Zinzendorfs vriend Friedrich de Watteville in IJsselstein. De Amsterdamse koopman Schellinger schonk de Broeders het Slot te Zeist, dat een bezoek meer dan waard is. De kerk is ster oecumenisch gericht. De Herrnhutters hebben grote invloed gehad op de evangelisatie in Suriname vanuit Nederland. Zij zijn een blijvende getuigenis van de geschiedenis van de Nederlands-Tsjechische vriendschap.